januari 2011 – de panda en de faraomier

liturgie rondom Matth. 5:1-12, Lukas 6:20-26.
Ds. Wim Jansen

Welkom en mededelingen
Intochtpsalm: Psalm 119:1
We zijn stil voor het heilige…
Bemoediging: Onze hulp in de naam van de Eeuwige, die hemel en aarde gemaakt heeft.
Groet: De vrede van Christus met allen, amen.
Drempelgebed
Zingen: Psalm 119:40
Kyriëgebed, eindigend met: Zo bidden wij U zingend: Heer, ontferm U…
Glorialied: Gez. 169:1,5,6
Gebed bij de opening van de Schriften
Zingen: Gez. 325:1,2
Opstapje naar het thema: De panda en de faraomier…
Zingen: Gez. 325:3
Lezing: Mattheüs 5:1-12 (NBV)
Zingen: Gez. 325:4
Lezing: Lukas 6:20-26 (NBV)
Zingen: Gez. 325:5,6,7
Meditatie
Orgelspel
Gebeden
Inzameling van de gaven
Slotlied: Gez. 285
Zegen: Zegene u allen de eeuwige Liefde, in Vader, Zoon en heilige Geest, amen.

Voor de kinderen: De panda en de faraomier (bij Matth. 5 en Lukas 6)
Ik laat jullie de afbeeldingen zien van twee dieren.
Zie je die faraomier? Zo klein is ie maar: twee millimeter…
En deze ken je ook wel: de …. Panda!
Wie van de twee is nou het machtigste en sterkste, denk je?
De faraomier…!!
Hij is niet kapot te krijgen!
Met miljoenen kruipen ze op plekken waar je er nooit bij kunt.
In gewone huizen, ziekenhuizen enz. – als het maar lekker warm is.
En vandaar uit gaan ze eropuit om alles op te vreten!
Vooral vlees vinden ze lekker.
Faraomieren overleven altijd.

Maar wat kun je zeggen over de panda?

Hij wordt bedreigd met uitsterven.
Zonde, hè, zo’n mooi beest…
De panda is heel kwetsbaar.
Hij krijgt maar nu en dan één jong.
Hij eet alleen bamboe.
Wij mensen zullen hem moeten beschermen.

Nu gaat het in de bijbel vaak over kwetsbare mensen.
Mensen, die zich eigenlijk niet zo goed kunnen verdedigen.
Net als de panda.
Jezus neemt het voor die mensen op.
En vandaag gaat het eigenlijk over de vraag: wie zou je willen zijn?
De faraomier of de panda?
Denk daar maar eens over na….

Meditatie (bij Matth. 5:1-12, Lukas 6:20-26)

Lieve mensen,
wie wil je zijn?
De faraomier of de panda?
Nu we ons toch in de sfeer van het dierenrijk hebben begeven,
laat ik eens beginnen met een fabel,
om precies te zijn een dialoog tussen de faraomier en de panda:

F: Ha, mevrouw Panda, hoe gaat het? Zeker niet zo best…??
P: Hoezo, mevrouw Faraomier? Waarom zou het met mij niet goed gaan?
F: Nou, als ik goed ben ingelicht wordt u met uitsterven bedreigd!
P (zucht): Ik kan u geen ongelijk geven…
F: Maar wat zijn jullie panda’s dan ook voor stelletje domboos!
P: Hoezo?
F: Nou, jullie vragen er eenvoudig om, om uitgeroeid te worden. Ga maar na: ten eerste planten jullie je nauwelijks voort…
P: Ik kan het niet ontkennen, juffrouw mier…
F: Ho ho, faraomier, mevrouw Panda, faraomier… Koninklijke mieren, begrijpt u wel. Maar vooruit: ten tweede eten jullie alleen bamboescheuten. Met zulk eenzijdig voedel maak je je kwetsbaar…
P: Klopt allemaal, mevrouw Faraomier.
F: Ten derde, jullie doden nooit andere dieren. Vindt u het gek dat jullie uitsterven? Nee, dan wij: wij planten ons oneindig voort. Wij vreten alles op wat ons voor de kop komt en wij vernietigen elk levend wezen dat ons in de weg zit… Wij overleven altijd, juist omdat wij zulke verdelgers zijn.
P (stilte, dan met waardigheid): Mevrouw Faraomier, laat ik u de wijsheid van de panda meegeven. Onze innerlijke beschaving bestaat uit dit, ons levensmotto: Wij sterven liever uit dan dat wij verdelgen…
F (in nadenken): … wij sterven liever uit dan dat wij verdelgen….???? ….daar moet ik eens goed over nadenken, mevrouw Panda….

……………….
Tot zover onze fabeldialoog.
En dan nu voor ons de vraag: Wie wil je zijn?
De faraomier of de panda?
In de zaligsprekingen zien we die beide typen terug.
En wat is dan zalig?
Precies wat dat woord uitdrukt als we lekker gegeten hebben:
Top! Geweldig! Heerlijk! Verrukkelijk! Proficiat!
Je zou verwachten dat de volgevreten faraomier dus aan de zalige kant zit,
maar Mattheüs en Lukas rekenen met die voorstelling af.
Zij verklaren de panda zalig!
Omgekeerde gelukwens.
Wie wil je zijn?
De panda – zeggen zij eensgezind.
Maar daar houdt de eensgezindheid dan ook op.
Ze gaan elk hun eigen kant op en kleuren het volstrekt op eigen wijze in.
Zij nuanceren die twee uitersten.
Even een stukje technische uitleg:
Laten we eens kijken wat ze gemeen hebben:

Ze hebben vier typen gemeen:
de armen, zij die treuren, zij die honger hebben
en mensen die door de samenleving uitgekotst worden.
Kort samengevat:
De kwetsbaren, die geen keuze hebben.
Het zijn die mensen wie iets overkomt.
Mensen die in de hoek zitten waar de klappen vallen.
De onschuldige slachtoffers.
Rasechte panda’s.
Zij het met andere nuances komt deze categorie voor
zowel bij Mattheüs als Lukas.

Vervolgens slaat Mattheüs een andere weg in
en noemt de panda’s die ervoor kiezen om een panda te zijn.
Het zijn mensen met een bepaalde gezindheid,
mensen die staan voor een mentaliteit.
Zij willen niet tot de faraomieren behoren.
Het zijn de zachtmoedigen, de barmhartigen,
de vredestichters en zij die zuiver van hart zijn,
kortom, alle mensen die integer in het leven staan.
Het zijn de panda’s die het motto van mevrouw Panda aanhangen:
Ik sterf liever uit dan dat ik verdelg…

Bij Lukas komt deze categorie niet voor.
Hij slaat weer een heel andere weg in
en schetst een panda met spierballen!
Lukas zet de faraomieren op hun nummer.
Wee jullie, zegt hij tegen hen,
tegen de winners, de sterken, de survivors!
Ouai – een Hebreeuwse kreet van ontzetting,
die niet zozeer dreigend is maar veeleer vol mededogen:
ocharme, wat heb ik met jullie te doen!
Wat zijn jullie er eigenlijk treurig aan toe.
Als je toch zo afhankelijk bent
van macht en geld en overlevingsinstinct,
wat ben je dan te beklagen!
Dat is wat dit aloude “wee” van de profeten uitdrukt:
Ontzetting en mededogen:
Arme, arme faraomieren…
Tot zover een stukje uitleg van de tekst: de categorieën.
En nu nog eens de vraag:
Wie wil je zijn?
De uitsluitend kwetsbare panda van zowel Mattheüs als Lukas,
die panda die geen keuze heeft?
Of de panda die ervoor kiest in zijn mentaliteit,
die liever uitsterft dan dat hij verdelgt,
en die we alleen bij Mattheüs tegenkomen?
Of de panda met spierballen en scherpe tanden,
die de faraomieren op hun plek zet,
en die we bij Lukas aantreffen in zijn wee-uitspraken?
Of willen we uiteindelijk, als het eropaan komt,
toch maar liever een faraomier zijn..??
Wie wil je zijn?…

Wie wil je zijn?
Wie wil God zijn?
Ik weet het natuurlijk ook niet.
De tijd is voorbij dat ik,
op grond van een paar teksten,
dat zomaar zou durven invullen.
En ook Mattheüs en Lukas laten maar een fractie zien.
Maar laat ik er, in hun spoor, dan dit van zeggen:

Als ik naar Jezus zelf kijk
en ik luister naar mijn eigen intuïtie en levenservaring,
dan herken ik God het meest in het motto van mevrouw Panda:
Ik sterf liever uit dan dat ik verdelg.
Alles van waarde is weerloos – dichtte Lucebert.
Dat beschouw ik in ieder geval als de mooiste gedachte:
Een God die de eer aan zichzelf houdt,
die kiest voor waardigheid en pure liefde,
die weet dat daarin de ware macht ligt:
in de bewuste keuze voor onmacht –
een God die niet mee gaat in het spoor van vernietiging,
die niet gelijkvormig wil worden aan zijn moordenaar,
een God die liever …

… gekruisigd wordt
dan dat hij anderen kruisigt…

Amen.

Drempelgebed

Gij,
in het diepst van onze ziel verscholen,
licht achter licht,
wij naderen tot U in dit uur,
en worden stil
en buigen voor uw geheim…
Neem weg de vragen en de lasten
van het dagelijks leven.
Maak ons leeg van gedachten en emoties.
Maak ons leeg voor U.
Amen.
Kyriëgebed
Zie ons aan,
Gij licht van liefde,
zie ons in onze onmacht en pijn,
zie onze wereld in zijn schuld en nood,
zie de slachtoffers van onrecht en haat,
zie uw eigen lijden aan de wereld.
En ontferm U over ons.
Zo bidden wij U zingend: Heer, ontferm U…
Gebed bij de opening van de Schriften
Kom Geest van leven en van licht,
omgeef ons met de wind van uw liefde
en doorwaai onze harten.
Verfris ons,
richt ons op,
in de altijd vernieuwende
nieuwheid van Christus.
Amen

Gebeden

Die wij zoeken en aanspreken:
Gij…
Wek onze macht in onmacht,
onze kracht in zwakheid,
ons verzet in de weerloosheid.
Wek uw Geest in onze geest,
wek uw liefde in onze harten.
Wek ons bidden in onze sprakeloosheid.
Gij…
Bid zelf voor ons en voor uw wereld.

Voor Afghanistan, Tunesië, Egypte, Iran, en al die landen waar onrust heerst omdat mensen worden klein gehouden en ontrecht
Voor de slachtoffers van oorlog, honger, natuurrampen overal ter wereld
Voor onze eigen samenleving, met zijn verwarring, verwijdering, angst en agressie soms
Voor allen die ziek zijn, thuis, in verpleeghuizen en ziekenhuizen, i.h.b. de mensen uit onze eigen gemeenschap
Voor allen die het verlies van een geliefde moeten verwerken, allen die in rouw verkeren, we denken aan Jan Postma en zijn vrouw Ingrid, die afgelopen week haar dochter Winnie verloor
Voor wie ons lief zijn, ons eigen leven, onszelf, in een moment van stilte

……

Zo bidden wij U met de woorden die Jezus ons leerde:

Onze Vader…