Veranderen – 7 februari 2016

Overdenkingen3-4

Delft, 7 februari 2016
Ds. Tina Geels

Lucas 5: 1- 11

Volgens mij moet jij even gas terugnemen. Nee hoor, gaat prima zo.
Einde gesprek.
Een andere versie van dit plaatje liet ik liggen voor de liturgie.
Hetzelfde beeld geen vrolijke vosjes maar twee mannetjes die ruzie hebben.
Hoe lelijk kun je worden als jij je zo vereenzelvigt met jouw eigen verhaal.
Maar we doen het, thuis op je werk en alle andere plaatsen waar je komt.
Je bent het je niet bewust of je kunt er niets aan doen.
Waarom is het zo moeilijk om wat afstand te nemen van jezelf, om je te verplaatsen in de ander?
Is er geen tijd meer? Is het leven te hectisch geworden met alle onzekerheid over hoe het verder moet?
Het lijkt of het belang van vaste kaders groter is dan ooit. Wat nog op zijn plek gehouden kan worden dat gaan we niet veranderen.
Thuis niet, in het maatschappelijk verkeer niet en misschien ook wel in de kerk niet.
Het leven is al ingewikkeld genoeg.
Toch verandert alles voortdurend, en steeds sneller.
Flex werken, flex in relaties, flex geloven horen hier als vanzelfsprekend bij.
Veranderen kan spannend en uitdagend zijn als jij aan het stuur zit.

Donderdag een groot stuk in mijn krant: aan verdraagzaamheid hebben we niet meer genoeg. Wat meer meeleven zou ons goed doen.
Leven en laten leven, wordt weg gezet als een egocentrische vorm van neo- liberalisme. Een heilloze weg.
De Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum voert de tegenbeweging aan met een nieuw pleidooi voor schoonheid, po√ęzie en kunst.
Zij houden ons leven soepel en zacht. Zij mag het zeggen in de academie.
Zij heeft gemakkelijk praten.
Ons persoonlijk leven ziet er vaak anders uit.
Veranderingen zijn niet leuk als je er ongevraagd mee geconfronteerd wordt, door een scheiding, door ziekte of verlies van een geliefde.
Je moet dan alles herijken en je eigen leven opnieuw uitvinden.
Hoe kun je dan toch dicht bij jezelf blijven?
Hoe blijf in contact met de zachtheid van het leven, van de ander en van jezelf?
Hoe blijf je soepel en meelevend als jouw leven onder druk staat?
Waar kun je de luwte opzoeken en schuilen tegen zwaar weer in jouw leven?
Even geen tijd voor rust en schoonheid. Geen begrip en geen empathie.
Ontdooien is vaak onmogelijk. Drie is drie en vier is vier.
Soepel worden en zacht zou mooi zijn maar hoe doe je dat en wie wijst mij de weg?

Vanmorgen kijken we mee in een oud verhaal.
Jezus gebruikt een vissersboot om de grote groep mensen toe te spreken.
De vissers zijn klaar met het spoelen van hun lege netten en luisteren met een half oor mee.
Over de toespraak lezen we alleen dat Jezus de mensen leerde.
Als hij klaar is zegt hij tegen de vissers, ga nu naar het diepe water daar zit de vis. Een belachelijk idee.
Kom op, Hoezo zou de vis nu ineens ergens anders zitten?
Wij zijn hier opgegroeid maar OK we proberen het.
Ze varen naar het diepe en zetten de netten uit.
Too much, de netten scheuren.
Simon Petrus, Jacobus en Johannes zijn stomverbaasd.
En Jezus zegt tegen hun: jullie zullen vissers van mensen worden.
Zij laten hun netten achter en gaan met Jezus mee op de weg.
De afloop van het verhaal heeft in de kerk het grootste accent gekregen.
Deze drie, de eerste leerlingen gaan mensen redden.
Maar de omslag ligt eerder in het verhaal.
Ga naar het diepe, in het Johannes evangelie komt hetzelfde verhaal voor net even anders. Daar staat: gooi je netten uit aan de andere kant van het schip.
Daar zit nu de vis. In dat moment zit de clou van het verhaal:
Het kan ook anders.
Ga maar, probeer het eens op een andere manier.
Jezus nodigt de vissers uit naar het diepe te gaan.
Hij doet het hen niet voor en hij doet het niet voor hen.
Hij zegt: toe maar, ga maar, je kunt het zelf. Bij de vissers gebeurt het.
Jezus geeft de visser het vertrouwen dat het ook anders kan.

Daarin raakt dit verhaal diep aan ons eigen leven.
Er is een weg, een doorgang, waar je vastgelopen bent.
Misschien kun je het niet zelf zien en moet een ander je helpen om anders
te gaan kijken en anders te gaan voelen, denken en doen.
Zo iemand is die ene mens Jezus geweest.
Hij maakt in dit verhaal nieuwe ruimte, sterker nog hij is zelf die nieuwe ruimte.
Een ruimte waarin je alles in een groter verband kunt gaan zien.
Hij nodigt jou uit en mij om deze ruimte binnen te gaan.
Toe maar, ga maar. Bijt je niet vast in je eigen gelijk. Ontspan je en laat maar.
Je hoeft niet bang te zijn voor de chaos, de leegte in jezelf want ik ben met je.
Niet iemand of iets als God ver weg, buiten ons maar een diepe Nabijheid van kracht en liefde in ons, in jou en in mij.
Jezus legt de kern van compassie bloot met zijn eigen leven.
Hij leerde alles uit het oude boek, dat de weg wijst naar een liefdevol leven.
Een leven in vertrouwen als bodem voor verandering.
Wij zijn de visser tegen wie Jezus zegt: ga maar. Je kunt het, je zult vreugde ervaren en ook moeten lijden aan het leven zelf.
Maar geloof wat onmogelijk is, dat de vis daar zit waar jij het niet verwacht. Opnieuw heeft deze levensles alles met onszelf te maken.
We kunnen de verantwoordelijkheid voor ons eigen leven niet blijven uitbesteden aan een vader of moeder die misschien allang overleden is. Een autoriteit buiten ons, zoals God of een stevige guru die zegt hoe het zit.
De beurt is aan ons, aan jou en aan mij.
Toe maar ga maar, wees niet bang. Je zakt niet door de vloer want ik ben met je. Er is een nieuwe horizon.
Wij zijn ook zelf die stem, die ruimte geeft aan een ander: ga maar, het is OK.
Er is een nieuwe horizon waar je het niet verwacht.
Ga maar en je zult ontdooien, je zult weer zacht worden.

Waar standpunten verharden, nu radicalisering toeneemt komt er God zij dank
ook ruimte voor de tegenbeweging van aandacht en compassie.
Ik zie mensen lachen.
Zij geven hun tijd en kracht voor opvang en gastvrijheid.
Het is die ander, die mij terugroept naar hoe leven is bedoeld.
De vluchteling die misschien met de laatste trein nog aankomt en op mij wacht.
Ik zie mensen die zich vastbijten in hun overtuiging waar 500 vluchtelingen voor hun dorp of stad al teveel is.
We kunnen niet meer spreken van zij en wij, wij worden in een versneld tempo onderdeel van elkaar.
Met verdraagzaamheid alleen redden we het niet.
Leven en laten leven- loopt vroeg of laat uit op het winnen van de sterkten, zij die de wind mee hebben.
Zij die mazzel hebben met het netwerk van hun ouders, als ik aan de yuppen vrienden denk van mijn zoons in Amsterdam.
Voor een rechtvaardige samenleving is meer nodig.
Mensen die ons uit de kramp van angst en onzekerheid leiden.
De ander die op mij wacht, ook al kom ik niet met de laatste trein aan.
Als kompas voor liefde en mededogen zijn wij die ene mens voor elkaar en
voor onszelf door de kracht van de Geest.
Dat heeft alles te maken met levenskunst, in alle gebieden van het leven.
Daarmee is niet gezegd dat de problemen waar we voor staan opgelost zijn.
Wel dat we vanuit compassie en empathie de ander en onszelf als nieuw kunnen ervaren,
zoals de twee vrolijke vosjes die plezier hebben om hun verschil van inzicht.
Ik ben ervan overtuigd dat wij met elkaar, wie ook waar vandaan, in een hoog tempo aan het leren zijn wat leven en laten leven echt betekent.
God buiten ons is dan ook in onszelf, de eeuwigheid is daar en hier en nu tegelijk. De woorden van de theoloog Reinhold Niebuhr geven hier stem aan:
God, schenk mij de kalmte om te aanvaarden
wat ik niet kan veranderen.
De moed om te veranderen wat ik kan veranderen.
en de wijsheid om het verschil te zien.